FILOMATKI – SKARBY KOMUNIKACJI
KARTY UCZUĆ, POTRZEB I MOŻLIWYCH WYBORÓW
Oddajemy Wam w ręce drugą edycję FILOMATEK, które – taką mamy nadzieję – będą jak skrzynia skarbów w świecie komunikacji. Słuchaliśmy uważnie osób, które pracowały z kartami, testowaliśmy ich użycie w czasie warsztatowym, w indywidualnych sesjach z dziećmi i dorosłymi. Na podstawie tych rozmów i obserwacji uzupełniliśmy i wzbogaciliśmy nasze narzędzie.
Cały zestaw jest rozszerzony o trzecią talię i dwie karty „drogowskazy”. Dodaliśmy komplet 23 kart, które ilustrują ludzkie działania i reakcje wobec różnych sytuacji i doświadczeń.
Ta część zaprasza, aby pooglądać, co robimy lub mówimy, kiedy dzieje się coś trudnego, ile w tych reakcjach świadomych wyborów a ile nawykowej jazdy na autopilocie (tu dodane są właśnie dwie karty „drogowskazy”, które pomagają nam odkryć te ścieżki naszych działań i reakcji).
Dodatkowo ta edycja jest dwujęzyczna, polsko-angielska, co poszerza ich możliwości wykorzystania.
Pierwszą edycję stworzyliśmy z myślą o dzieciach, dla których obrazy były skutecznym zaproszeniem do ważnych rozmów – o emocjach i potrzebach, o tym, na jak się czujemy, na czym nam zależy, co się dzieje w nas, kiedy jest inaczej, niż chcemy.
Szybko okazało się, że karty są świetnym narzędziem do pracy zarówno z dziećmi, jak i z dorosłymi. Służyły wielokrotnie jako skuteczna pomoc w trakcie grupowych warsztatów, jak i w indywidulanych sesjach. Można z nich korzystać według uznania i pomysłów użytkowników, podsuwamy także kilka naszych ćwiczeń i scenariuszy.
Praca z FILOMATKAMI przyniosła nam sporo zabawy i radości, a przede wszystkim zaprosiła do refleksji i głębszego wglądu do osobistego świata – małych i dużych ludzi. To z kolei przyniosło poczucie sensu i zachęciło do zebrania informacji zwrotnej i rozwinięcia naszego pomysłu.
Nasze intencje i inspiracje czyli o fundamentach
Żyjemy w świecie, który wiele uwagi poświęca dbaniu o przyswajanie przez dzieci wiedzy z różnych dziedzin. Bywa tak, że więcej czasu wkładamy w naukę pisania literek, niż w naukę kontaktu z własnymi emocjami.
Warto najpierw pokazywać dzieciom, jak można poradzić sobie ze złością czy smutkiem i skąd te emocje biorą się w naszych sercach. Albo skąd bierze się radość? I co decyduje o tym, że czujemy się szczęśliwi?
W naszym kręgu kulturowym wciąż obecne są wzorce zachowań „grzecznych dzieci” – co w istocie oznacza – dzieci uległe, które nie stwarzają problemów i są posłuszne.
A my chcemy pamiętać, że nie wychowujemy na jutro, w znaczeniu najbliższego tylko dnia czy tygodnia. Wychowanie to wieloletni proces towarzyszenia dziecku w poznawaniu siebie, ludzi i świata w bezpiecznej atmosferze, który ma prowadzić do samodzielnego, spełnionego życia. Takiego, w którym dorosły człowiek bierze za siebie odpowiedzialność, rozumie, że błędy i porażki są częścią każdej drogi, potrafi budować empatyczne relacje – ze sobą i z innymi oraz dbać o granice .
W naszym przekonaniu pierwszym krokiem do rozumienia świata i ludzi jest rozumienie siebie. Karty UCZUĆ, POTRZEB oraz DZIAŁAŃ i REAKCJI mogą być w tym obszarze bardzo pomocnym narzędziem.
Fundamentem dla FILOMATEK jest Porozumienie bez Przemocy (NVC – Nonviolent Communication).
Porozumienie bez Przemocy (NVC) to zaproszenie do świadomego kształtowania, od wczesnego dzieciństwa, kontaktu z emocjami, do pokazania, że wszyscy je przeżywamy, że możemy sobie z nimi radzić, korzystając ze wsparcia dorosłych. To także pole do uznania, że wszystkie emocje są potrzebne, są częścią życia, że czasem przeżywamy smutek i złość i to też jest w porządku, tak samo jak radość czy zachwyt.
Praca z kartami może być świetną zabawą, „tropieniem” potrzeb, które chowają się za naszymi uczuciami i za tym, co konkretnie robimy lub mówimy. W taki sposób łatwiej docierać do tego, co jest dla dziecka ważne, zapraszać do rozmowy i rozwijać kreatywność.
Warto dzieciom uświadamiać, że emocje nie są ani dobre, ani złe – są po prostu informacją o tym, na czym nam zależy w danej chwili. Można nie mieć ochoty na uśmiech, kiedy dzieje się coś trudnego, kiedy jakieś ważne potrzeby nie zostają zaspokojone.
Wszystkim nam czasem jest trudno unieść niektóre emocje, a praca z kartami może pomóc dzieciom nazwać to, co czują w danej chwili i poszukać różnych sposobów na zaspokojenie potrzeb. Dobrze, aby to najpierw dziecko było pomysłodawcą rozwiązań, zanim podsuną coś dorośli.
Najkrócej mówiąc: karty pomagają tworzyć przestrzeń do towarzyszenia dzieciom w emocjach, nazywania tego, co się u nich dzieje i ćwiczenia różnych sposobów na radzenie sobie, kiedy jest trudno.
I jednocześnie w tym samym mogą pomagać dorosłym. Doświadczyliśmy tego wielokrotnie w trakcie naszych warsztatów.
Co zawiera zestaw FILOMATEK?
36
KART
POTRZEB
36
KART
UCZUĆ
23
KARTY
DZIAŁAŃ I REAKCJI
2
KARTY
DROGOWSKAZY
Dla potrzeb wybraliśmy kolor niebieski, tym razem idąc za skojarzeniem z oceanem, jego głębią, różnorodnością i bogactwem. Tak widzimy potrzeby.
Uczucia oznaczyliśmy ciepłym, różowo-czerwonym kolorem, jak nasza krew, którą pompuje serce.
Reakcjom i działaniom przypisaliśmy tym razem zieleń, bo zieleń kojarzy nam się ze wzrostem i zmianą. Sama świadomość uczuć i potrzeb nie wystarczy, abyśmy zbliżali się do rozwiązań, na których nam zależy. Ważne są nasze reakcje i działania, jakie podejmujemy. Na tym polu wybieramy – świadomie lub nieświadomie, a nasze wybory zbliżają nas lub oddalają od tego, na czym nam zależy.
W każdym zestawie jedna karta jest pozostawiona pusta, bez rysunku i nazwy, przeznaczona do wykorzystania wtedy, kiedy pojawi się emocja, potrzeba lub działanie/reakcja, która właśnie przychodzi nam do głowy, a nie jest ujęta w zestawach.
Naszą intencją było też pokazanie, że zestawy nie są skończonym zbiorem, że mamy wiele innych możliwości nazwania tego, co czujemy lub tego, o co nam chodzi w danej chwili.
Są jeszcze dwie fioletowe karty, które – jak drogowskazy, zapraszają do sprawdzania, czy nasze reakcje i działania w obliczu trudnych sytuacji są nawykowe (autopilot), czy wynikają ze świadomego wyboru. Ten fiolet wybraliśmy jak ramę intencji w komunikacji.
Może się także zdarzyć, że dany rysunek w zestawie zostanie przez dziecko/dorosłego nazwany zupełnie inaczej, niż sugeruje podpis (zwłaszcza, jeśli dziecko jeszcze nie potrafi czytać). Potraktujmy to jak zaproszenie do kreatywności i pokazywania, że te same rysunki, jak sytuacje w życiu, mogą być przyjmowane inaczej przez każdego człowieka, że po prostu w różny sposób odbieramy świat i możemy się zaciekawiać różnymi perspektywami. I ta różnorodność, jak i ciekawość jest ogromnym zasobem.
W sumie komplet zawiera 97 kart. Karty są ponumerowane, aby łatwiej było sprawdzić kompletność zestawów. Wszystko razem znajduje się w estetycznym, bawełnianym woreczku, z wygodnym sznurkiem do zamknięcia kart.
Forma – kształt kart
Z rozmysłem wybraliśmy formę heksów (foremnych sześciokątów) o wymiarach 11×9,5 cm (długość każdego boku wynosi 5,5 cm). Karty mogą być z łatwością układane na zasadzie budowania skojarzeń i podążania za tym, co aktualnie domaga się uwagi, albo za tym, na co pragniemy tę uwagę świadomie kierować.
Możemy się bawić, układając kojarzone rysunki w różne kształty, które przychodzą do głowy – mogą to być kwiatki, domki, czy plastry miodu. W środku można położyć to, co najbardziej przyciąga uwagę, a wokół dokładać, co jeszcze jest ważne w danej sytuacji.
Różnorodność rysunków i skojarzeń pomaga dostrzegać, że nasze emocje są wielorakie -mogą być przyjemne lub nieprzyjemne – i że niosą ważną dla nas informację o zaspokojonych lub niezaspokojonych potrzebach.
Na układanych mapach skojarzeń wyraźnie będzie widać, że emocje i potrzeby wzajemnie się przenikają, uzupełniają, jakby występowały w rodzinach.
Rozwijanie słownictwa za pomocą kart
Zabawa z kartami może być jednocześnie nauką słownictwa, za pomocą którego możemy opisywać swoje uczucia i potrzeby.
Potrzeby możemy nazwać także jakościami lub drogowskazami, które mają dla nas w życiu znaczenie i o które chcemy zadbać.
Dorośli w odpowiedzi na pytanie: „jak się czujesz” używają najczęściej tylko kilku słów: dobrze, źle, bywało lepiej, nie najgorzej… Znacie takie przykłady? Kojarzenie rysunków z tym, co mogą czuć postaci, czego im brakuje, a z czego są zadowolone, zaprasza dzieci do kreatywnych poszukiwań lingwistycznych i do współpracy. W długofalowej perspektywie dzieci potrafią dość precyzyjnie powiedzieć o tym, co czują, czego chcą, uczą się prosić o wsparcie. „Świat jest utkany ze słów” – tak kiedyś powiedziała Olga Tokarczuk i blisko nam bardzo do tego zdania.
Możemy dzieciom pomóc, aby materia, z której tkają swój świat, była w najlepszym gatunku 😊
Nasze doświadczenia
Nasze karty „wyłoniły się” z realnego doświadczenia wieloletniej pracy z dziećmi, nastolatkami i ich rodzicami, z wielu rozmów, a także setek godzin warsztatów empatycznej komunikacji. Pomysłodawczynią całości jest certyfikowana przez CNVC trenerka Porozumienia bez Przemocy, Elżbieta Więcław. Serdeczne podziękowania kierujemy do Agnieszki Pietlickiej, także certyfikowanej przez CNVC trenerki, która konsultowała listę uczuć i potrzeb wybraną do pierwszej edycji kart.
Zaproponowane scenariusze powstały we współpracy z psycholożką z Przedszkola Tęczowa Kraina FILOMATY w Gliwicach, Katarzyną Kuleszą-Gutowską. Rysunki stworzyła Izabela Gielnik, nauczycielka plastyki w Zespole Szkół FILOMATA w Gliwicach.
Całość projektu wykonała firma KDS Studio.
Po co te karty?
Karty są zaproszeniem do uczenia się, jak rozumieć siebie i innych, do współtworzenia świata bez stosowania przemocy, do wzbogacania zasobu słów dotyczących rozpoznawania oraz komunikowania swoich uczuć i potrzeb.
To, co proponujemy jest tylko punktem wyjścia, wierzymy, że możliwości zastosowania kart są nieograniczone. Kiedy ludzie od wczesnego dzieciństwa uczą się rozmawiać o emocjach i o potrzebach, w naturalny sposób w życiu budują i pogłębiają relacje –najpierw ze sobą, a potem z innymi, bowiem rozumienie innych zaczyna się od rozumienia siebie. A to jest drogowskaz w stronę świadomego, wartościowego i spełnionego życia.
Nasze FILOMATKI to SKARBY KOMUNIKACJI, które pomagają:
- budować świadomość własnych uczuć i potrzeb
- rozwijać zdolność nazywania i rozumienia swoich emocji
- rozwijać zdolność nazywania i rozumienia potrzeb, które stoją za emocjami
- doświadczać empatii i okazywać empatię
- szukać rozwiązań, kiedy jest trudno
- prosić o pomoc
- mówić o tym, czego chcemy i czego nie chcemy
- ćwiczyć poznawanie i własnych granic, dbanie o nie oraz szanowanie granic innych ludzi
- zobaczyć perspektywę drugiego człowieka
- wzbogacać zasoby leksykalne – poznawać słowa, które wyrażają uczucia i potrzeby
- doświadczać, jak możemy dbać o siebie i wspierać innych ludzi
- mówić innym, co czujemy i co jest dla nas ważne
- brać odpowiedzialność za własne uczucia i potrzeby
- współtworzyć świat, w którym każdy człowiek jest brany pod uwagę
- zastępować nawykowe, reaktywne działania świadomymi wyborami w kontakcie ze sobą
- żyć szczęśliwe, spełnione życie.
Dla kogo?
FILOMATKI to praktyczne narzędzie, które buduje i ułatwia empatyczną komunikację ze sobą i z innymi. Karty będą pomocne dla:
- dzieci
- nastolatków
- rodziców
- nauczycieli
- pedagogów
- psychologów i terapeutów
- trenerów i coachów
- wszystkich, którzy chcą rozwijać świadomą komunikację, uwzględniającą dwie strony dialogu
Użytkowanie kart będzie zapewne zależne od potrzeb użytkowników i sytuacji, w których się znajdą. Z radością oddajemy je Światu i zachęcamy do doświadczania, wzajemnego poznawania się, do otwartości na potrzeby i uczucia – swoje i innych ludzi.
Osoby, które kupiły FILOMATKI mają też dostęp do scenariuszy w wersji elektronicznej – to propozycje pracy z kartami dla dzieci, nastolatków i dorosłych.
INWESTYCJA?
CENA REGULARNA
188 zł
JAK UŻYWAĆ KART DO PRACY Z DZIEĆMI?
Scenariusze zajęć
W tym miejscu dzielimy się przykładowym sposobem pracy z KARTAMI UCZUĆ I POTRZEB. To, co proponujemy, jest tylko punktem wyjścia, wierzymy, że możliwości zastosowania kart są nieograniczone. Zachęcamy Was do eksplorowania własnych pomysłów i pomysłów dzieci. W tym miejscu wszystko jest możliwe. Więcej scenariuszy dostępnych jest dla posiadaczy kart.
PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ
Scenariusz VII
WAGA TWOICH I MOICH POTRZEB
Dla dzieci
To ćwiczenie jest opisem obecnego stanu. Jego celem jest pokazanie, że każdy z nas ma takie same potrzeby o które dbamy w różny sposób. Potrzeby w danym momencie mają różne priorytety – czasem ważniejsze jest w danej chwili, aby odpocząć, a czasem – żeby zakończyć jakieś działanie efektem, na którym nam zależy.
Wyobraźmy sobie, że siadamy wspólnie z dzieckiem przy stoliku/ na podłodze/ na kocyku/ na trawie.
Krótko prezentujemy karty UCZUĆ i POTRZEB, jednocześnie dając znać, czym one się od siebie różnią (pomocny jest tu scenariusz nr 1).
Możemy zaprosić dziecko do współtworzenia definicji obu tych znaczeń, zastanowić się czy oba słowa są już znane, ewentualnie skąd je znamy i kiedy ich używamy.
W jakich sytuacjach się pojawiają? Pamiętamy o tym, aby zasoby leksykalne były dobierane adekwatnie do wieku i możliwości dzieci.
Następnie wykładamy „karty na stół”, by zaprezentować ich zawartość (ze względu na możliwości koncentracji uwagi u dzieci, można wybrać UCZUCIA albo POTRZEBY).
Po zapoznaniu się z kartami, wybieramy przykładowo 5 kart, które są nam w danym momencie bliskie. Z wybranych kart możemy stworzyć pociąg (karty obok siebie), wieżę (karty nad sobą), bądź dowolnie wybrany kształt.
W tym momencie zaczynamy wspólną opowieść, w której tworzeniu mogą nam pomóc poniższe pytania:
- Dlaczego wybraliśmy właśnie te karty?
- Dlaczego wybraliśmy ten kształt? Czy miejsce położenia kart ma znaczenie?
- Jak często odczuwamy dane uczucie/potrzebę? Codziennie? Może co kilka dni?
- Jaka jest moc określonych uczuć i potrzeb? Jak moglibyśmy pokazać ich siłę?
- Co robi nasze ciało, kiedy odczuwamy określone uczucia/zaspokojone i/lub niezaspokojone potrzeby? (Dziecko może to pokazać).
- Czy potrafimy przypomnieć sobie sytuacje, w jakich uczucia i potrzeby się pojawiają?
- Które uczucia są przyjemne, a które – nieprzyjemne?
- Co możemy zrobić gdy dane uczucie/potrzeba się pojawia?
- Czy zdarzają się sytuacje, w których zarówno dorosły jak i dziecko odczuwa podobnie?
- Czy mamy pomysły lub jakieś doświadczenia, które pomagają i wspierają, np. w sytuacji konfliktu (czyli są zasobami do radzenia sobie, kiedy jest trudno)?
- Czy jesteśmy otwarci na różne rozwiązania, w trudnych sytuacjach które nas spotykają w różnych miejscach?
- Co dzieje się w nas, jeśli to, co się zdarza, nie jest ani łatwe ani przyjemne?
Tych pytań może być wiele. Mogą być zależne od sytuacji i kontekstu, które zmotywowały nas do skorzystania z kart.
Ważne, aby pytań nie było za dużo – dostosowujemy ilość do wieku i możliwości dzieci.
Im więcej przestrzeni i otwartości na rozpoczęty dialog, tym więcej korzyści z tego ćwiczenia. Istotne, aby pokazywać dzieciom, że potrzeby są wspólne dla wszystkich ludzi i możemy o nie dbać na wiele różnych sposobów, możemy otwarcie mówić, czego chcemy i wzajemnie sobie pomagać.
Ważne, aby dzieci doświadczały tego przez modelowanie – karty są tylko pomocą, a „najlepszy wykład to przykład”. Uczymy tego, kim jesteśmy, dzieci w naturalny sposób naśladują zachowania dorosłych.
RECENZJE
FILOMATKI zostały stworzone przede wszystkim z myślą o pracy z dziećmi przedszkolnymi i wczesnoszkolnymi.
Z powodzeniem można i warto wykorzystywać je także do pracy z młodzieżą oraz dorosłymi. Jako psycholog
i psychoterapeutka używam Kart Uczuć i Potrzeb zarówno w celach diagnostycznych, jak i terapeutycznych.
Oto niektóre z obszarów, w jakich z dużą korzyścią dla moich Pacjentów stosowałam do tej pory FILOMATKI:
- diagnoza jakościowa stanu psychofizycznego Pacjenta;
- wyłonienie z treści zgłaszanych przez Pacjenta problemu do objęcia psychoterapią;
- nazwanie konfliktów wewnętrznych przeżywanych przez Pacjenta;
- rozpoznanie emocji towarzyszących kluczowym wydarzeniom z życia Pacjenta;
- określenie potrzeb, które zostały zdeprywowane w wyniku urazowych/ traumatycznych doświadczeń;
- powiązanie wrażeń płynących z ciała ze sferą emocji;
- określanie priorytetów w podejmowanych przez Pacjenta procesach decyzyjnych;
- przepracowywanie oporu Pacjenta;
- ułatwianie procesu odpuszczania/ opłakiwania/ żałoby w przepracowywanych stratach
i wydarzeniach urazowych; - uczenie się umiejętności wyrażania uznania/ wdzięczności w kluczowych relacjach
w bieżącym życiu Pacjenta. - ocena postępów realizowanego procesu psychoterapeutycznego.
Polecam FILOMATKI jako wartościowe narzędzie służące uzupełnieniu i wzbogaceniu warsztatu pracy terapeuty.
Teresa Trautman – psycholog, dyplomowana psychoterapeutka Gestalt. Absolwentka Uniwersytetu Śląskiego oraz Instytutu Integralnej Psychoterapii Gestalt w Krakowie. Od kilkunastu lat pracuje w obszarze zdrowia psychicznego dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Współzałożycielka Konsylium- Centrum Diagnozy i Terapii w Katowicach.
Uczucia informują nas o uniwersalnych, pięknym ludzkich potrzebach. Nauka dostrzegania życia w nas (potrzeb) i stojących za nimi darów (potrzeb) według mnie jest kluczowa dla młodych (i nie tylko) ludzi. Dlatego mam w sobie wielką wdzięczność za karty uczuć i potrzeb Filomaty – to piękne wykonany niemal niekończący się ocean możliwości zapraszania młodzieży i dzieci do zabawy, dzięki której będą krok po kroku lepiej rozumieć siebie a także otwierać się na dialog z innymi. Trzyma kciuki, oby jak najwięcej młodych ludzi mogło z nich skorzystać by lepiej zrozumieć siebie i innych!
Joanna Berendt – certyfikowana trenerka NVC, mediatorka, akredytowany coach PCC ICF.
Prowadzi szkolenia z komunikacji, coachingu oraz budowania relacji i przywództwa. Towarzyszy w rozwoju menadżerom, organizacjom, przedsiębiorcom, rodzinom i szkołom. Od lat działa na rzecz tworzenia systemów, relacji, biznesów w oparciu o dialog, szacunek, zaufanie oraz harmonijne wykorzystanie wewnętrznego potencjału jednostek. Jest współautorką wielu książek i publikacji inspirowanych coachingiem i NVC.